Netto nul emissies – verder dan emissiereductie

Bijgewerkt op juni 2023

Netto nul emissies bereiken betekent een toestand bereiken waarbij de activiteiten van de waardeketen van het bedrijf resulteren in geen netto accumulatie van kooldioxide en andere broeikasgasemissies in de atmosfeer.¹. Om de opwarming van de aarde onder de 1,5°C te houden, moet deze toestand tegen 2050 bereikt zijn.².

De term “netto-nul-emissies” moet daarom worden onderscheiden van“koolstof- of klimaatneutraliteit“, die momenteel wordt gebruikt door bedrijven die hun restemissies compenseren met een gelijkwaardige hoeveelheid koolstofkredieten, maar die niet garandeert dat het bedrijf zijn emissies stroomopwaarts voldoende heeft verminderd.

Concreet vereist het bereiken van netto nul emissies voor bedrijven op een geloofwaardige manier drie opeenvolgende stappen:

1. Rekening houdend met de volledige koolstofvoetafdruk van een bedrijf over de hele waardeketen, scope 3 inbegrepen;

2. De uitstoot van de waardeketen van het bedrijf verminderen in een tempo dat overeenkomt met de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs, namelijk een jaarlijkse vermindering van de uitstoot met 5%; 

3. Koolstof opslaan om niet-drukbare emissies te neutraliseren. Dit betekent het neutraliseren van de impact van overblijvende emissiebronnen die niet kunnen worden geëlimineerd door permanent een equivalente hoeveelheid kooldioxide uit de atmosfeer te verwijderen.   

Het is essentieel dat deze drie stappen achtereenvolgens worden gevolgd. Uitsluitend vertrouwen op verwijderingen zonder eerst de uitstoot te verminderen, of alleen rekening houden met scopes 1&2-emissies zijn redenen om te worden uitgescholden voor greenwashing. Een geloofwaardige routekaart naar netto nul moet op transparante wijze gedetailleerd aangeven hoe elk van deze drie stappen tegen 2050 zal worden bereikt.  

In april 2023 heeft SBT de laatste versie van zijn Net-Zero Standard  uitgebracht, die het internationale kader biedt voor bedrijven om over te stappen op “net zero emissions”, in lijn met het 1,5°C-scenario.  

In dit derde en laatste artikel van deze serie over hoe we een geloofwaardige routekaart naar een netto nuluitstoot kunnen maken, behandelen we het onderwerp van kooldioxideverwijdering (CDR) als oplossing om moeilijk te elimineren restemissies te neutraliseren (voor eerdere artikelen zie Hoe broeikasgasemissies te meten en met welke reikwijdte rekening te houden “en“Reductiestrategie: welke ambitie moeten we nastreven in 2030 of 2050?“). 

Bovendien, hoewel vrijwillige compensatie door de Commissie SBT niet wordt geaccepteerd als een manier om emissies te verminderen, kan dit mechanisme tijdelijk door een bedrijf worden gebruikt tijdens de overgang naar Netto Zero (d.w.z. tussen het moment dat het bedrijf zich verplicht om zijn emissies te verminderen en het moment dat het Netto Zero bereikt).  

Figuur 1: Netto nul-strategie: verschillende matigingstactieken

Verwijdering van kooldioxide (CDR)

Koolstofverwijdering bestaat uit de overdracht van CO2 uit de atmosfeer via een proces (put) en de opslag in een reservoir (pool). Er bestaan twee hoofdtypen putten: biogene putten waar CO2 wordt verwijderd via natuurlijke processen (bijv. fotosynthese) en technologische putten waar CO2 wordt verwijderd via door de mens veroorzaakte chemische reacties. Eenmaal verwijderd, moet koolstof permanent (of minstens eeuwenlang) worden opgeslagen in reservoirs. Pools kunnen producten, geologische reservoirs, land en oceanen zijn.  

Koolstofverwijderingen kunnen worden gegroepeerd op basis van hun put en pool. Het is belangrijk om elk type verwijdering dienovereenkomstig en met de nodige voorzichtigheid te behandelen, aangezien ze verschillen in termen van rijpheid, permanentie van de opslag, nauwkeurigheid van de kwantificering, nevenvoordelen, enz. De afbeelding hieronder laat bijvoorbeeld zien dat verschillende CDR-methoden sterk verschillen in termen van duur van de opslag, variërend van tien jaar voor bepaalde opties tot millennia voor andere.  

CDR-methoden hebben elk hun eigen beperkingen: technologische verwijdering is bijvoorbeeld nog niet volwassen en nog steeds duur. Biologische verwijdering op het land, zoals koolstoflandbouw of bebossing, is rijper, maar vertoont beperkingen op het gebied van kwantificering en duurzaamheid.  

De precieze beschrijving van aanvaarde neutralisatieprojecten en de vereiste minimumcriteria (duurzaamheid, sociale en milieugaranties, enz.) worden momenteel gespecificeerd door verschillende standaarden (Carbon Removals Certification Framework, Artikel 6.4 van de Overeenkomst van Parijs, SBTi Net-Zero Standard en GHG Protocol). 

Vrijwillige compensatie

Het concept van compensatie is afgeleid van emissiehandelsystemen. Bij deze aanpak kunnen organisaties koolstofkredieten kopen die garanderen dat overeenkomstige emissies werden vermeden of vastgelegd, meestal door een andere organisatie, in een project dat buiten het bereik valt van de emissie-inventaris van de koper. Compensatie op basis van dergelijke projecten, meestal gesitueerd in overgangs- of ontwikkelingslanden, maakte de financiering mogelijk van emissiereductieprojecten in landen die niet onderhevig waren aan een emissieplafond onder het Kyoto-protocol.

Vandaag is de situatie echter veranderd. Sinds de Overeenkomst van Parijs in 2015 moeten alle geïndustrialiseerde landen, overgangslanden en ontwikkelingslanden hun emissies beperken en regelmatig hun reductieambities herzien. Er is dus niet echt meer een “elders” waar geïndustrialiseerde landen of organisaties hun reductie-inspanningen naartoe kunnen verplaatsen. Aan de andere kant is de wetenschap duidelijk dat de benodigde reducties aanzienlijk groter zijn dan de reducties die werden voorspeld ten tijde van de start van het Kyoto-protocol: de wereldwijde uitstoot moet kort na 2050 “netto nul” zijn. Vertrouwen op reducties buiten de eigen perimeter stelt de uitdaging om de eigen uitstoot te verminderen dus alleen maar uit.

De rol van vrijwillige compensatie in de context van het bepalen van SBT-netto-nuldoelstellingen voor bedrijven is aanvullend maar optioneel. Verdere details over bepaalde aspecten, waaronder de definitie van een referentiekoolstofprijs, worden nog besproken.

Wil je je klimaatstrategie een stap verder brengen en het eerste Belgische bedrijf worden dat zich verbindt tot een wetenschappelijke Net Zero-doelstelling? Neem dan contact op met onze experts.

¹ https://sciencebasedtargets.org/wp-content/uploads/2019/10/Towards-a-science-based-approach-to-climate-neutrality-in-the-corporate-sector-Draft-for-comments.pdf
² Het SBT-initiatief specificeert echter de verplichting om een tussentijdse doelstelling vast te stellen vóór 2050.