Koolstofverwijdering en klimaatneutraliteit: waarom je met je strategie geen moment kunt wachten

Streeft uw organisatie naar een netto-nuldoelstelling, of is zij van plan dat te doen? Zo ja, dan ontbreekt er mogelijk nog één strategisch aspect in uw stappenplan: het anticiperen op koolstofverwijdering met een hoge integriteit. De tijd om verstandig te handelen wordt steeds korter, en bedrijven die nu actie ondernemen, zullen beter gepositioneerd zijn op het gebied van kosten, naleving en geloofwaardigheid.

Van koolstofneutraliteit naar netto nul: een fundamentele ommezwaai

Gedurende het grootste deel van het afgelopen decennium werd het bereiken van koolstofneutraliteit beschouwd als de gouden standaard voor de klimaatambities van bedrijven. Dit was gebaseerd op een eenvoudige logica: meet je uitstoot, verminder wat je kunt en compenseer de rest via koolstofcredits. Het was haalbaar, goed te communiceren en werd op grote schaal toegepast.

Dat model staat onder grote druk. Opvallende schandalen hebben structurele tekortkomingen aan het licht gebracht in de manier waarop compensatiecertificaten werden gegenereerd, geverifieerd en verkocht. Juridische procedures tegen bedrijven die beweren CO₂-neutraal te zijn, hebben reputatie- en aansprakelijkheidsrisico’s toegevoegd aan wat ooit als een veilige communicatiestrategie werd beschouwd. Bovendien wordt het inmiddels algemeen erkend dat het terugdringen van de uitstoot de hoogste prioriteit heeft omwille van verantwoordingsplicht, geloofwaardigheid en kostenbeheersing. Het is essentieel geworden om de nodige middelen toe te wijzen aan maatregelen ter vermindering van de uitstoot.

De reactie van toonaangevende organisaties is een bewuste verschuiving naar ‘net zero’-kaders geweest. Een ‘net zero’-toezegging houdt een fundamenteel verschil in ten opzichte van ‘klimaatneutraliteit’, wat de geloofwaardigheid en het engagement van het bedrijf versterkt. Het verschil zit hem in de rol van emissiereductie en -compensatie. Terwijl bedrijven bij een claim van ‘klimaatneutraliteit’ zoveel emissierechten konden kopen als nodig was om de huidige uitstoot te compenseren, moeten bedrijven bij ‘net zero’ zich eerst verbinden tot een emissiereductie van ten minste 90%. Alleen de uitstoot die ze niet hebben weten te verminderen, kan vervolgens worden geneutraliseerd door de aankoop van verwijderingen, maar dit kan pas gebeuren zodra de reductiedoelstelling is bereikt en niet eerder. Bedrijven kunnen ook beweren dat ze ‘op weg zijn naar ‘Net Zero’’, terwijl de claim ‘Net Zero’ pas op langere termijn kan worden gedaan, zodra de reductiedoelstellingen zijn gehaald en de resterende uitstoot is geneutraliseerd.

Het verschil is niet louter semantisch. Het bepaalt uw investeringsprioriteiten, uw zichtbaarheid in de media en uw geloofwaardigheid op de lange termijn.

Eerst vermindering, maar het verwijderen komt sneller dan je denkt

Zoals gezegd is de eerste prioriteit van elke geloofwaardige strategie voor klimaatneutraliteit het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen in de categorieën Scope 1, 2 en 3. Dit vereist het monitoren van de uitstoot, een duidelijk actieplan, investeringsverplichtingen en bestuursmechanismen. Zonder deze basis is elke strategie voor het verwijderen van broeikasgassen voorbarig.

Dat gezegd hebbende, mag de planning van de uitfasering niet worden uitgesteld tot 2050. Hieronder volgt waarom het vaststellen van een inkoopstrategie vandaag de dag al een concurrentievoordeel kan opleveren:

• De normen worden eerder dan verwacht aangescherpt, met een specifieke drempel voor 2035. De SBTi Corporate Net-Zero Standard V2.0, gepubliceerd in juni 2026, introduceert een verplichte eis voor na 2035 voor grote bedrijven wereldwijd en middelgrote bedrijven in landen met een hoog inkomen: vanaf 2035 moeten zij in aanmerking komende koolstofverwijderingen ondersteunen die gelijk zijn aan ten minste 1% van hun totale lopende Scope 1-, 2- en 3-emissies, lineair oplopend tot 100% tegen het jaar waarin hun netto-nuldoelstelling moet zijn bereikt (uiterlijk in 2050). Dit is een formele nalevingsverplichting, geen aanbeveling. Deze geldt ruim vóór 2050, en de voorbereidingen moeten nu al beginnen.

• Maatregelen die vóór 2035 worden genomen, kunnen worden gewaardeerd via het SBTi Ongoing Emissions Responsibility (OER)-programma. Bedrijven kunnen vandaag al vrijwillig verantwoordelijkheid nemen voor een bepaald deel van hun lopende uitstoot, op drie erkenningsniveaus, door middel van geverifieerde mitigatieresultaten of financiële bijdragen. Hierdoor lopen bedrijven voor op de verplichte drempel van 2035 en tonen ze klimaatleiderschap.

EU De context en de technologieën in de EU evolueren: betrouwbare emissiereductiecredits worden steeds toegankelijker.

Het EU-certificeringskader voor koolstofverwijdering (CRCF) geeft de Europese markt een nieuwe vorm. Het CRCF, dat in 2024 is aangenomen, voorziet in een gestandaardiseerd certificeringsmechanisme voor koolstofverwijdering, dat zowel verwijdering via landgebonden methoden (bosbouw, bodemkoolstof, biochar) als via technologische methoden (directe luchtopvang, versnelde verwering) omvat. Het streeft ernaar de kwaliteit te verhogen, het risico op greenwashing te verminderen en de vraag te sturen naar geverifieerde projecten met een hoge integriteit. Voor Europese bedrijven betekent dit zowel een signaal dat ze aan de regelgeving voldoen als een kans om in te kopen.

De kostencurve voor technologische verwijderingsmethoden (met name directe luchtverwijdering) zal naar verwachting het komende decennium aanzienlijk dalen, hoewel de betrouwbare schattingen sterk uiteenlopen. Het sluiten van leveringsovereenkomsten voordat de vraagdruk toeneemt, kan de toegang tot kwaliteitsvolle emissierechten waarborgen en een aanzienlijk financieel voordeel opleveren.

Hoe een degelijke verwijderingsstrategie eruitziet

Het inzetten van koolstofverwijdering is niet louter een aankoopproces. Het is een strategische beslissing met langetermijngevolgen voor de kosten, de naleving van regelgeving en de bedrijfsreputatie. De bedrijven die het best gepositioneerd zijn voor 2035 en daarna, zijn de bedrijven die nu vier dingen doen:

• Het kwantificeren van hun resterende emissietraject. Inzicht in welke emissies na alle haalbare reducties zullen overblijven, en tegen wanneer, vormt de basis voor het samenstellen van een geloofwaardig pakket aan verwijderingsmaatregelen en het inschatten van de omvang van de verplichtingen na 2035.

• Beoordeling van de kwaliteit van het gehele spectrum van koolstofverwijdering, met inbegrip van duurzaamheid. Niet alle vormen van koolstofverwijdering zijn gelijkwaardig. Duurzaamheid, additionaliteit, nevenvoordelen, de strengheid van de monitoring en de afstemming op certificeringskaders (CRCF, integriteitscriteria van het SBTi) zijn allemaal bepalend voor de verdedigbaarheid op lange termijn van de aangehouden kredieten. Het onderscheid tussen kortstondige en langdurige verwijderingen wordt in toenemende mate een wettelijke vereiste, en niet langer louter een kwaliteitsvoorkeur.

• Beoordeling van de integriteit van projecten die koolstofverwijdering genereren. Eenzelfde soort koolstofverwijdering kan wereldwijd door verschillende projecten worden gerealiseerd. Door grondig onderzoek te verrichten, kunnen bedrijven ervoor zorgen dat de kredieten die zij aankopen geen noemenswaardige schade toebrengen en lokale gemeenschappen ondersteunen. Er bestaan open-source-tools om bedrijven te helpen bij het beoordelen van de integriteitsrisico’s van bepaalde projecten ( Het Carbon Credit Quality Initiative – Scores)

• Het opbouwen van een gediversifieerde portefeuille met zicht op de toekomst. Door vooraf inkoopovereenkomsten, afnamecontracten of directe projectpartnerschappen aan te gaan, kunnen bedrijven hun bevoorrading tegen concurrerende prijzen veiligstellen en institutionele kennis opbouwen, voordat regelgevende deadlines pieken in de vraag veroorzaken die de kosten opdrijven.

Portefeuillediversificatie maakt het mogelijk om met verschillende prijsschommelingens, rijpheid en beschikbaarheid van de verschillende oplossingen. Een goed samengestelde verwijderingsportefeuille bestaat uit van korte duur (op de natuur gebaseerde) verwijderingen (lagere kosten, beschikbaarheid op korte termijn, risico’s met betrekking tot de duurzaamheid), hybride benaderingen (biochar, BECCS) en langdurige(technologische) verwijderingen met een lange levensduur (beperkt aanbod, minder volwassen technologie, hogere kosten, grotere duurzaamheid, verbeterende economische rendabiliteit). Volgens de SBTi Corporate Net-Zero Standard V2.0 is de samenstelling van de portefeuille niet alleen een strategische keuze: vanaf 2035 moet een minimaal aandeel van langdurige koolstofverwijderingen vereist voor langlevende broeikasgasemissies (10%), oplopend tot 100% in het jaar waarin de netto-uitstoot nul is. Door nu al vertrouwd te raken met het volledige spectrum, wordt voorkomen dat men vast komt te zitten aan één enkele aanpak wanneer regelgevende beperkingen de mogelijkheden beperken.

Hoe Climact u kan ondersteunen

Climact is een onafhankelijk klimaatadviesbureau dat gespecialiseerd is in het ondersteunen van organisaties bij het ontwikkelen van netto-nulstrategieën, variërend van emissie-inventarisatie en het vaststellen van doelstellingen tot routekaarten voor decarbonisatie en strategieën voor koolstofverwijdering.

Climact houdt zich niet bezig met de ontwikkeling, aankoop of verkoop van CO₂-credits, maar streeft naar een onafhankelijke rol om de neutraliteit van onze adviesactiviteiten en aanbevelingen te waarborgen.

Wat betreft de specifieke kwestie van koolstofverwijdering werken we samen met bedrijven om:

• Stel de grens voor de resterende uitstoot vast waarboven compensaties nodig zijn, op basis van het decarbonisatiepotentieel van uw sector en in overeenstemming met de SBTi Corporate Net-Zero Standard V2.0 of gelijkwaardige kaders, met inbegrip van de verplichte schaal na 2035.

• Beoordeel de risico’s en kansen die gepaard gaan met een op OER afgestemde aanpak voor lopende emissies vóór 2035. Indien van toepassing helpen wij u bij het uitstippelen van uw OER-aanpak, zodat uw bedrijf ruimschoots aan de verplichte drempel voldoet en in aanmerking komt voor SBTi-erkenning.

• Beoordeel de verwijderingsopties aan de hand van criteria inzake kwaliteit en duurzaamheid, kortstondige versus langdurige verwijderingen, certificeringsnormen (CRCF-gereedheid, SBTi-integriteitscriteria), nevenvoordelen en reputatierisico’s.

• Stel een gediversifieerde portefeuillestrategie op met een tijdschema dat is afgestemd op de mijlpalen van de regelgeving en uw interne beleggingscyclus, inclusief het vooraf inkopen van grondstoffen om de kosten vast te leggen voordat de vraagdruk toeneemt.

• Zet technische complexiteit om in communicatie op bestuursniveau en openbare verslaglegging, waarbij u ervoor zorgt dat uw beweringen verdedigbaar zijn, in overeenstemming zijn met de boekhoudregels van de SBTi Corporate Net-Zero Standard V2.0 en geloofwaardig overkomen bij externe belanghebbenden.

Een toelichting op de SBTi Corporate Net-Zero Standard V2.0 en de eis voor na 2035

De SBTi Corporate Net-Zero Standard V2.0, gepubliceerd in juni 2026, bundelt en vervangt zowel de SBTi Near-Term Criteria als de eerste versie van de Corporate Net-Zero Standard. De norm maakt onderscheid tussen bedrijven van categorie A (grote bedrijven wereldwijd en middelgrote bedrijven in landen met een hoog inkomen) en bedrijven van categorie B (kleinere bedrijven en middelgrote bedrijven in landen met een lager inkomen). Voor bedrijven van categorie A gelden de strengste eisen.

Wat betreft koolstofverwijdering introduceert de norm twee reeksen bepalingen: (1) het optionele „Ongoing Emissions Responsibility“ (OER)-erkenningsprogramma, dat nu van kracht is en waarmee bedrijven vrijwillig verantwoordelijkheid kunnen nemen voor een bepaald aandeel van hun lopende uitstoot door middel van geverifieerde mitigatieresultaten en andere klimaatmaatregelen; en (2) een verplichte eis voor bedrijven van categorie A vanaf 2035 om in aanmerking komende koolstofverwijderingen te ondersteunen die gelijk zijn aan ten minste 1% van de totale lopende emissies vanaf 2035, lineair oplopend tot 100% in het jaar waarin de netto-nuldoelstelling moet zijn bereikt. Er geldt een gefaseerde duurzaamheidseis: vanaf 2035 moet ten minste 10% van de onder de regeling vallende langlevende broeikasgasemissies worden geneutraliseerd met langdurige verwijderingen, oplopend tot 100% in het jaar waarin de netto-nuldoelstelling wordt bereikt.

Een toelichting op het EU-certificeringskader voor koolstofverwijdering (CRCF)

Het CRCF, dat in 2024 in werking is getreden, is het eerste kader op EU-niveau dat specifiek gericht is op de certificering van activiteiten voor koolstofverwijdering. Het maakt onderscheid tussen drie categorieën: permanente opslag (geologische opslag of opslag in duurzame producten), koolstoflandbouw (biologische verwijdering via landgebruik) en koolstofopslag in duurzame producten. De certificering wordt afgegeven door onafhankelijke instanties en moet voldoen aan vier essentiële kwaliteitscriteria: kwantificering, additionaliteit, langdurige opslag en duurzaamheid. Voor Europese bedrijven die strategieën voor klimaatneutraliteit ontwikkelen, biedt het CRCF een basis voor het inkopen van kredieten die de toetsing door regelgevende instanties en belanghebbenden kunnen doorstaan, wat een belangrijk onderscheidend kenmerk is ten opzichte van de bredere vrijwillige markt.