7 oktober 2021
Context
De Vlaamse industrie is de sector met de grootste uitstoot in Vlaanderen, goed voor > 30% van de totale BKG-uitstoot. Tegelijkertijd levert ze een belangrijke bijdrage aan de Vlaamse economie en produceert ze veel van de producten die nodig zullen zijn voor de transitie in andere sectoren, zoals bouwmaterialen en materialen voor de productiecapaciteit van hernieuwbare energie. Het koolstofvrij maken van de Vlaamse industrie is dus een sleutelelement in de transitie naar een maatschappij met netto nuluitstoot.
In 2020 voerde een consortium van Deloitte, Climact, de VUB en AMS een studie uit voor het Vlaams Agentschap voor Innovatie en Ondernemerschap (VLAIO) om na te gaan hoe de Vlaamse industrie de uitstoot van broeikasgassen drastisch kan verminderen tegen 2050. Deze studie was gebaseerd op een aantal reductiescenario’s die gemodelleerd werden met een simulatietool ontwikkeld door Climact.
Nu, een jaar later, hebben we de analyse uitgebreid met een extra scenario dat werd ontwikkeld met en voor Bond Beter Leefmilieu, met behulp van dezelfde modelleringstool als voor de VLAIO-studie van 2020. In dit nieuwe scenario wordt beoordeeld hoe nog grotere reducties kunnen worden bereikt als meer nadruk wordt gelegd op een circulaire economie, wat zou leiden tot een lagere vraag naar materialen en dus lagere productievolumes.
Aanpak
Voor deze oefening zijn we uitgegaan van het centrale MIX-scenario uit de VLAIO-studie voor 2020. Van daaruit werden een aantal onderliggende aannames van dit scenario gewijzigd. In het kort hebben deze wijzigingen betrekking op vier principes:
– Een lagere materiaalproductie door een grotere nadruk op circulaire economie maatregelen
– Een nog hoger gebruik van elektrificatie en circulaire technologieën
– Een lager gebruik van CO2-afvang en technologieën op basis van biomassa
– Een volledige uitfasering van de Vlaamse raffinaderijen tegen 2040, als gevolg van de grootschalige elektrificatie van de transport- en gebouwensector.
Resultaten: meer nadruk op een circulaire economie zou leiden tot 95% emissiereducties in de Vlaamse industrie, terwijl de afhankelijkheid van schaarse hulpbronnen en CO2-afvang wordt verminderd, en dat tegen lagere kosten.
In het MIX-scenario voor 2020 zouden de emissies tegen 2050 al met 86% zijn afgenomen ten opzichte van 2005. In ons nieuwe scenario wordt de uitstoot nog verder en sneller teruggedrongen, tot -95% onder het niveau van 2005 in 2050. In elke industriële sector worden verdere reducties bereikt.
Bovendien zouden deze verminderingen worden bereikt terwijl de totale behoefte aan koolstofarme energiedragers afneemt, en met een aanzienlijk geringere afhankelijkheid van CO2-afvangtechnologie in vergelijking met het MIX-scenario. In het MIX-scenario zou tegen 2050 tot 12 miljoen ton CO2 per jaar moeten worden afgevangen. In dit nieuwe scenario wordt de afhankelijkheid van CO2-afvang verminderd tot 3 miljoen ton CO2 per jaar.
Wat de kosten betreft, zou dit scenario hogere investeringen in koolstofarme productietechnologieën vereisen in vergelijking met het MIX-scenario voor 2020, maar dit zou meer dan gecompenseerd worden door lagere vereiste investeringen in CO2-afvangtechnologie. Hoewel de operationele kosten voor energie en grondstoffen naar verwachting slechts lichtjes lager zullen liggen in vergelijking met het MIX-scenario voor 2020, zullen de totale OPEX in 2050 naar verwachting 16% lager liggen als gevolg van de hogere vermeden koolstofkosten.
Conclusies
Door het volledige potentieel van een circulaire economie aan te boren, kunnen diepere reducties worden bereikt in de Vlaamse industrie, terwijl de afhankelijkheid van koolstofarme energiedragers en grondstoffen en CO2-afvangtechnologie wordt verminderd, en dit tegen lagere algemene kosten. Om het verlies aan inkomsten door lagere productievolumes te compenseren, wordt de Vlaamse industrie aangemoedigd om nieuwe businessmodellen te ontwikkelen (bv. goods-as-a-service) om hun toegevoegde waarde te verhogen, zelfs als hun bruto productievolumes dalen.
Meer weten?
De volledige studie van Bond Beter Leefmilieu is hier beschikbaar.
De studie werd voorgesteld op 4 oktober 2021, gevolgd door een paneldebat met vertegenwoordigers van de industrie, de Vlaamse overheid, arbeidsverenigingen en de NGO-gemeenschap. De opnames zijn terug te beluisteren via bovenstaande link.
Author: Pieter-Willem Lemmens
Source of all graphs: CLIMACT.