13 maart 2025
Het Belgische nucleaire beleid heeft een belangrijke wending genomen. Na decennia van plannen om reactoren uit te faseren, de regering onder leiding van premier Bart De Wever vaart nu een radicaal andere koers– plannen om de vorige uitfaseringswet in te trekken, de levensduur van bestaande reactoren te verlengen (met name Doel 4 en Tihange 3 tot 2045) en nieuwbouw te overwegen om tot 8 GW nucleaire capaciteit te bereiken.
Deze aankondigingen, gedaan door minister van Energie Mathieu Bihet op 4 februari 2025, kunnen het Belgische elektriciteitslandschap een nieuwe vorm geven en een blijvende impact hebben op zowel de energiezekerheid als de klimaatstrategieën.
Verschuiving in het Belgische energiebeleid: inzichten uit de Blauwdruk van Elia
Elia heeft onlangs zijn studie Blueprint gepubliceerd , waarin de mogelijke evoluties van de Belgische elektriciteitsproductiemix worden onderzocht. De studie legt de nadruk op de toenemende druk op het nationale elektriciteitsnet naarmate de vraag naar elektriciteit stijgt als gevolg van de elektrificatie van eindgebruikers – een noodzakelijke stap om onze doelstellingen voor de vermindering van de BKG-uitstoot te halen.
De studie voorspelt dat zonder doortastende maatregelen, België geconfronteerd zou kunnen worden met a 60 TWh tekort in elektriciteitsopwekking tegen 2036-een tekort dat zou kunnen oplopen tot 90 TWh tegen 2050.
Om dit in de juiste context te plaatsen: deze tekorten vertegenwoordigen ongeveer helft van het verwachte elektriciteitsverbruik van het land. Dit leidt tot ernstige bezorgdheid over de betaalbaarheid en betrouwbaarheid van de levering voor zowel huishoudens als industrieën. Er zijn dan ingrijpende en snelle maatregelen nodigvoor het scenario “niets meer doen” leidt tot de duurste weg.
Niet-binnenlandse offshore en kernenergie: de meest kosteneffectieve opties
Uitbreiding van bestaande reactoren: een kortetermijnoplossing
Een van de belangrijkste stappen van de regering is om de levensduur van alle huidige kernreactoren te verlengen. Volgens Elia’s berekeningen , Als we ze tot 2045 operationeel houden, kunnen ze ongeveer 30 TWh aan elektriciteit leveren, waardoor de opwekkingskloof enigszins wordt gedicht en er zekerheid is op de korte termijn.
Deze uitbreiding wordt als relatief kosteneffectief beschouwd, vooral gezien de bestaande infrastructuur. Maar, met een vraag naar elektriciteit die naar verwachting sterk zal stijgen (deels onder invloed van de elektrificatie van warmte en vervoer), zullen deze maatregelen alleen de kloof niet volledig dichten.
Verdubbeling capaciteit naar 8GW: voer SMR’s in
Naast reactoruitbreidingen is de regering ook van plan om de totale nucleaire capaciteit te verhogen van 4 GW naar 8 GW door nieuwe eenheden te introduceren, waaronder Kleine Modulaire Reactoren (SMR’s). Volgens de blauwdruk van Elia zijn SMR’s na offshore windenergie de meest kosteneffectieve oplossing, vooral dankzij hun flexibiliteit en betrouwbaarheid.
Toch SMR’s gaan gepaard met kostengevoelighedenAls de investeringskosten hoger uitvallen dan verwacht, kunnen de totale elektriciteitskosten met wel 20% stijgen. Bovendien kunnen SMR’s doorgaans geen significante volumes leveren vóór het midden van de jaren 2030, terwijl offshore-windenergie tegen die tijd al een extra bijdrage van 15 TWh zou kunnen leveren.
Wind op zee: een snellere overwinning
Wind op zee – met name van locaties buiten de Belgische territoriale wateren – is in opkomst. op in de Blauwdruk als een meer veerkrachtige, minder risicovolle optie. Als de kapitaalkosten voor windenergie stijgen, zou elektriciteit nog steeds slechts ongeveer 10% duurder worden (vergeleken met de potentiële sprong van 20% voor SMR’s). En cruciaal, offshore wind kan sneller nieuwe opwekkingscapaciteit leverenen het tekort van 60 TWh helpen opheffen lang voordat de SMR’s operationeel zijn.
Wat zijn de andere mogelijkheden?
Opschaling van binnenlandse hernieuwbare energiebronnen
Voor onshore hernieuwbare energie schat de studie dat België het volgende kan toevoegen 9 TWh aan nieuwe zon-PV- en windproductie tegen 2036, en tot 53 TWh tegen 2050 – maar alleen als het land zijn huidige doelstellingen van het Nationaal Energie- en Klimaatplan (NECP) overtreft.
Dit vereist een verdubbeling van de onshore windenergie-installaties en een verviervoudiging van de zonne-energie-installaties – een ambitieuze doelstelling aangezien België al moeite heeft om aan de bestaande benchmarks te voldoen. In Wallonië bijvoorbeeld moet de onshore wind- en zon-PV-capaciteit in de komende vijf jaar verdubbelen om de regionale doelstelling voor 2030 te halen. Als we niet zouden voldoen aan de NECP-doelen van vandaag, zou de generatiekloof nog groter worden.
De kracht van energie
Naast investeringen in infrastructuur benadrukt Elia ook de aanzienlijke impact van energie-efficiëntiemaatregelen. Gedragsveranderingen en structurele verschuivingen zouden samen de vraag naar elektriciteit kunnen verminderen met tot 18 TWh tegen 2036 en 22 TWh tegen 2050waarvan 10 TWh zou kunnen worden bereikt door alleen op gedrag in te spelen:
- 5 TWh waarvan kan worden verkregen met maatregelen met geringe inspanningen (bijv. het verlagen van thermostaatinstellingen of het optimaliseren van consumptiepatronen),
- andere 5TWh zou kunnen worden verkregen, maar daarvoor is een verandering op langere termijn (zoals kleinere auto’s en huizen).
Deze aanpak bespaart niet alleen energie, maar vermindert de kosten van het Belgische elektriciteitssysteem met naar schatting 15-20 €/MWh en kan de toereikendheidscapaciteit met 2-3GW verminderen.
Gasgestookte energie: een tweesnijdend zwaard
Hoewel het verlengen van de levensduur van gasgestookte elektriciteitscentrales een extra 15 – 30 TWhEen grote afhankelijkheid van fossiele brandstoffen zou de klimaatdoelstellingen van België op langere termijn in gevaar brengen. De regering moet daarom zorgvuldig afstemmen betrouwbaarheidsbehoeften op korte termijn met de bredere doelstelling koolstofneutraliteit te bereiken tegen 2050.
Verder dan elektriciteit: een bredere energietransitie
Coördinatie over grenzen en sectoren heen
Maar het bereiken van deze bredere overgang gaat niet alleen over nieuwe technologieën, het hangt af van gecoördineerde inspanningen van alle belanghebbendenvan federale en regionale overheden tot buurlanden en industriële coalities.
Elia’s Blauwdruk benadrukt het feit dat geplande generatie alleen niet genoeg zal zijn om de binnenlandse vraag te produceren en dat we, als er geen extra maatregelen worden genomen, sterk afhankelijk zullen zijn van de buurlanden. Maar het betekent niet dat België geen elektriciteit moet invoeren uit landen met een hoger potentieel aan hernieuwbare energiebronnen: de energiebevoorradingszekerheid kan ook worden gegarandeerd door die goedkope invoer van elektriciteit te ondersteunen met flexibiliteitsmiddelen (d.w.z. beheer van de vraagzijde, net- of huisbatterijen, opslag van thermische energie, enz.)
Omdat energie niet beperkt is tot elektriciteit
Wanneer bespreken de toekomstige evolutie van energiesystemen is het soms cruciaal om een stap terug te doen – crieel, maakt elektriciteit nog steeds een relatief klein aandeel (18%) van de totale energiemix van België. W terwijl nucleair-geproduceerde elektriciteit dominerens de krantenkoppen, het alleen vertegenwoordigd 7% van de eindvraag naar energie in België in 2023.
Ondertussen, olie producten (48%) en aardgas (25%) nog steeds de overhand in het totale verbruikDit betekent dat het koolstofvrij maken van de rest van het energiesysteem – vervoer, verwarming, industrie – nog steeds een enorme onderneming is.
Het grote plaatje niet zien gaat niet alleen voorbij aan het potentieel van de flexibiliteit van energiedragers (bijv. het gebruik van warmtepompen wanneer de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare energiebronnen hoog is en de opslag ervan om ’s avonds pieken in de vraag af te vlakken) – het het verbergt de urgentie en de omvang van het probleem dat we moeten aanpakken als het land zijn doelstellingen voor netto nul-emissies in 2050 wil halen.
De expertise van Climact: navigeren door complexe paden
Bij Climact bieden we gespecialiseerde ondersteuning voor organisaties die door het veranderende Belgische beleidslandschap navigeren. We combineren:
- Pathways Explorer: een gebruiksvriendelijke tool die helpt bij het ontwerpen en vergelijken van decarbonisatiescenario’s,
- PyPSA-Eur: Een open-source, grootschalig energiesysteemmodel dat systeemkosten, voorzieningszekerheid en infrastructuurbehoeften voor vooraf bepaalde energievraagscenario’s evalueert.
Als je het je afvraagt:
– Welke mix van oplossingen biedt België de meeste veerkracht en energiezekerheid?
– Welke invloed kunnen deze veranderingen hebben op de behoeften aan transmissie- en distributie-infrastructuur?
– Hoe kunnen we de ambitieuze 18 TWh energie-efficiëntie bereiken die Elia noemt?
– Wat zou de rol van hernieuwbare energiebronnen en waterstof kunnen zijn en wat is de invloed van een op kernenergie gebaseerde strategie op de routekaart voor het koolstofarm maken van uw organisatie?
– Hoe kan veranderend beleid de energiestrategie van uw organisatie beïnvloeden?
Laten we contact maken! We behandelen deze vragen elke dag – en we willen ze graag samen met jou verder onderzoeken, gesteund door onze topexperts en geavanceerde modelexpertise.
Laten we bouwen aan een meer veerkrachtige, veilige en duurzame energietoekomst en begin hier met het verkennen van relevante decarbonatiescenario’s voor uw organisatie:www.pathwaysexplorer.org
Bronnen
De blauwdruk van het Belgische elektriciteitssysteem voor 2035-2050 door Elia Group – Issuu
https://economie.fgov.be/fr/publications/belgian-energy-data-overview-2